«Bu ceza kimin?» sorusu neden bu kadar pahalı?
Araç kiralama işinde ceza aracın değil, o an direksiyondaki kişinin sorumluluğundadır; ama tebligat ruhsat sahibine, yani firmaya gelir. Buradan iki ayrı kayıp doğar. Birincisi, ceza hangi kiracının dönemine denk geldiği bulunamadığı için firmanın üzerinde kalır. İkincisi, kayıt geç fark edildiği için peşin ödeme indirimi kaçar — tutarın dörtte biri, yalnızca zamanında bakılmadığı için ödenir.
Tek araçlık bir işte bu, ayda bir telefon görüşmesidir. Kırk araçlık bir filoda ise kimsenin tek tek e-Devlet'e bakmadığı, klasörden sözleşme arayarak «bu saatte araç kimdeydi» diye kontrol etmediği bir yığın hâline gelir. Kiralansa bu işi kiralama kaydının kendisiyle çözüyor: ceza zaten sistemde olan bir sözleşmeyle eşleşiyor.
Ceza panele nasıl düşüyor?
e-Devlet hesabınız bağlandıktan sonra filodaki araçların ceza kayıtları düzenli olarak tazeleniyor. Yeni bir kayıt geldiğinde şunlar oluyor:
e-Devlet'ten tazelenir
Filodaki araçların ceza kayıtları düzenli olarak yenilenir; her araç için tek tek sorgulama yapmanız gerekmez.
Sözleşmeyle eşleşir
İhlal saatinde araç kimdeyse ceza o kiralamaya bağlanır. İkame taşıtta kesilen ceza da aynı kiracıya yazılır.
Uyarı olarak belirir
Yeni düşen ceza panelde uyarı olur; ay sonunu ya da tebligatın postadan çıkmasını beklemezsiniz.
İndirim süresi hesaplanır
Otuz günlük peşin ödeme penceresi ve yüzde yirmi beşlik indirimli tutar kayıtta yazar; süre kapanmadan hatırlatılır.
Mükerrer kayıt oluşmaz
Ceza seri ve sıra numarasıyla tekillenir; aynı kayıt ikinci kez aktarıldığında yeniden yazılmaz.
Gidere ve rapora işler
Tutar araç kârlılık raporuna geçer; cezanın kimde kaldığı aracın aylık sonucunda görünür.
Kesin değilse kimseye yazılmaz
Ceza, ihlal saatinde o araçta olan kiralamayla eşleşir. İkame taşıt da sayılır: aracı arızalanan kiracıya başka bir araç verildiyse, o sürede kesilen ceza da onundur. Ama iki kiralama aynı anı kapsıyorsa — veri hatası ya da yarım kalmış bir teslim — kayıt sahipsiz bırakılır. Yanlış müşteriye yansıtılan bir ceza, hiç yansıtılmamış bir cezadan kötüdür.
- İhlal saati esas alınır Tebligatın geldiği gün değil, ihlalin işlendiği an. Kiralama o anı kapsıyorsa eşleşme kurulur.
- İkame taşıt da sayılır Arızalanan aracın yerine verilen taşıtta kesilen ceza, o sürenin kiracısına bağlanır.
- Çakışma varsa boş kalır İki kiralama aynı anı kapsıyorsa kimse seçilmez; kararı siz verirsiniz.
- Elle atadığınız karar korunur Bir cezayı kendiniz bir müşteriye bağladıysanız, sonradan çalışan eşleştirme onu değiştirmez.
İndirim süresi: otuz gün, yüzde yirmi beş
Trafik cezalarında peşin ödeme indirimi tebliğ tarihinden itibaren otuz gün boyunca geçerli ve tutarın yüzde yirmi beşi kadar. Panel bu süreyi kendisi hesaplıyor; tebligat tarihi henüz girilmemişse süreyi cezanın kesildiği günden sayıyor, yani size en geç tarihi değil en erken tarihi gösteriyor. Tebligat sonradan girildiğinde süre kendiliğinden yeniden hesaplanıyor.
Yirmi bin liralık aylık ceza hacmi olan bir filoda bu, yılda elli bin liranın üzerinde bir fark demek — hiçbir şey yapmadan, yalnızca tarihe bakarak. İndirimli tutar ve son gün, cezanın kendi kaydında yazıyor; ayrıca hesap makinesi açmanız gerekmiyor.
HGS, OGS ve ihlalli geçişler
Otoyol ve köprü geçişleri de aynı mantıkla işliyor. Geçiş kaydı güzergâh, giriş ve çıkış noktası, mesafe, araç sınıfı ve tutarıyla birlikte araca yazılıyor; ihlalli geçiş varsa ceza tutarı, ödenmesi gereken toplam ve son ödeme tarihi de kayıtta duruyor. İhlalli geçiş, süresinde ödenmediğinde katlanan bir kalem; son ödeme tarihi kaydın içinde durduğu için gün geçirmeden görünüyor.
Mükerrer kayıt da engelleniyor. e-Devlet geçişe bir numara vermediği için geçiş, işletici ve saniyesine kadar geçiş zamanıyla tekilleniyor — aynı araç aynı saniyede iki kez geçemez. Aynı ekstreyi ikinci kez yüklediğinizde geçişler iki kez yazılmıyor, gider raporu şişmiyor.
Cezanın hukuken kimden tahsil edileceği tarafını kiralık araca gelen trafik cezasını kim öder yazısında; ihlalli geçişin işleyişini de HGS geçiş takibi ve ihlalli geçiş yazısında ayrıntılı anlattık. Sorumluluğun sözleşmede nasıl yazılması gerektiği ise araç kiralama sözleşmesi sayfasında.
Gider, aracın kârlılığına yansır
Ceza ve geçiş bedelleri yalnızca tahsil edilecek kalemler değil; aracın gerçek maliyetinin parçası. Firmanın üzerinde kalan bir ceza ya da tahsil edilemeyen bir geçiş, o aracın o ayki kârını doğrudan düşürüyor. İkisi de araç kârlılık raporuna işlendiği için «bu araç kazandırıyor mu» sorusunun cevabı, bakım ve yakıtla birlikte bu kalemleri de içeriyor.
Müşteri tarafında da aynı kayıt görünüyor: kiracı kendi panelinden üzerine düşen cezayı, tutarını ve tarihini görebiliyor. «Benim dönemime ceza gelmiş mi» sorusu için sizi aramak zorunda kalmıyor. Filo yönetimi sayfasında panelin geri kalan takip kalemlerini de anlattık.